Legionella

Introductie

Legionella is een bacterie die de zogenoemde veteranenziekte kan veroorzaken. De ziekteverschijnselen variëren van een lichte griep tot longontsteking.
U kunt besmet raken door de bacterie via de lucht in te ademen. De bacterie zit in zeer kleine waterdruppeltjes die in de lucht voorkomen.
U wordt niet ziek omdat iemand u besmet heeft en u kunt ook niet iemand anders besmetten. U wordt evenmin ziek als u per ongeluk water met de legionellabacterie gedronken heeft.

Collectieve leidingwaterinstallatie

Een collectieve leidingwaterinstallatie is een installatie waarmee water aan derden beschikbaar wordt gesteld. Dat houdt grofweg in dat als water niet uitsluitend in huiselijke kring wordt gebruikt, er sprake is van een collectieve leidingwaterinstallatie. Dit geldt dus in elk geval voor bedrijven, bijvoorbeeld een slagerij waar personeel uit een kraantje water kan drinken en zijn handen kan wassen. Hetzelfde geldt voor een café, koekfabriek, assurantiekantoor, zwembad, fitnesscentrum, supermarkt of paramedisch centrum waar werknemers en/of klanten een watertappunt (kraan, douchekop of bijvoorbeeld hogedrukspuit) kunnen gebruiken.

Ook in een studentenhuis of een huurflat is sprake van een collectieve leidingwaterinstallatie. De eigenaar van het gebouw verhuurt de kamers of appartementen. Hij stelt het water daarmee beschikbaar aan derden. In een koopflat is de vereniging van eigenaren verantwoordelijk voor het collectieve deel van de leidingwaterinstallatie.

Het maakt ook niet uit of water via het waterleidingbedrijf wordt geleverd of dat het in eigen beheer wordt gewonnen. Vooral bij campings komt het wel voor dat de beheerder zelf water uit de grond pompt of het op een andere manier wint. Ook hier geldt de stelregel: als het water (ook) gebruikt wordt door derden, dan is er sprake van een collectieve leidingwaterinstallatie. De eigenaren van zo'n installatie zijn zelf verantwoordelijk voor de kwaliteit van het water dat via de collectieve leidingwaterinstallatie uit de kraan komt. De eigenaar moet dan maatregelen treffen, zoals bijvoorbeeld het maken van een risicoanalyse.

Risicoanalyse
Voor ziekenhuizen, zorginstellingen, verblijfsaccommodaties, asielzoekerscentra, penitentiaire inrichtingen, zwem- en badinrichtingen, kampeerterreinen en jachthavens moet een risicoanalyse gemaakt worden. Dit geldt op grond van Hoofdstuk IIIC van het Waterleidingbesluit. Vervolgens moet er op basis van de risicoanalyse een beheersplan met voorstellen voor maatregelen opgesteld worden. Voor alle overige locaties geldt de algemene zorgplicht uit de Waterleidingwet en het Waterleidingbesluit. Dit houdt in dat de eigenaar verantwoordelijk is voor de deugdelijkheid van het leidingwater dat hij beschikbaar stelt.

Beperkte en uitgebreide risicoanalyse
Er wordt onderscheid gemaakt tussen twee soorten risicoanalyse: een beperkte en een uitgebreide. Een beperkte analyse kan worden uitgevoerd als geen inadembare aerosolen vrijkomen. Een aerosol is een uiterst fijne nevel van waterdeeltjes in de atmosfeer. Bij een beperkte risicoanalyse volstaat veelal een inventarisatie van de tappunten.
Heeft een beheerder of eigenaar van een collectieve leidingwaterinstallaties in zijn pand wel te maken met douches of andere tappunten die aerosolen verspreiden, dan is een uitgebreide risicoanalyse nodig. Dat is natuurlijk het geval bij douches, maar kan ook bij andere activiteiten waarbij water wordt versproeid of verneveld. Voor deze analyse moet de hele waterinstallatie worden gecontroleerd. Alleen op die manier kunnen eventuele risico's op legionellagroei in kaart worden gebracht.

Beheersplan
In het beheersplan moeten de periodieke maatregelen worden beschreven, zoals het doorspoelen van leidingen met water boven de 60 °C. Dit soort maatregelen moet in een logboek worden bijgehouden voor de toezichthouder.

Uitvoeren risicoanalyse
De eigenaar kan zelf een risicoanalyse maken als hij precies weet hoe de installatie in elkaar zit. Als de beheerder of exploitant er verstand van heeft, kan de eigenaar hem vragen de analyse uit te voeren. Een hulpmiddel bij het uitvoeren van een risicoanalyse is de praktijkhandleiding die tegen betaling kan worden besteld bij het Instituut voor Studie en Stimulering van Onderzoek van Gebouwinstallaties (ISSO (http://www.isso.nl).

Een erkende installateur, een installatie-adviesbureau of een waterleidingbedrijf kan u helpen bij het uitvoeren van een risicoanalyse. Er waren eerst twee instanties die op basis van hun eigen richtlijnen certificaten afgaven voor adviesdiensten op het gebied van legionellapreventie in leidingwater: Kiwa (http://www.kiwa.nl) en Stichting Kwaliteitsborging Installatiesector (http://www.kbi.nl).

Deze organisaties hebben begin 2007 gezamenlijk één Beoordelingsrichtlijn opgesteld, de BRL 6010: 'Legionellapreventie-advisering voor collectieve leidingwaterinstallaties'. Meer informatie hierover is te verkrijgen via http://www.kbi.nl. U kunt ook het adviesbureau altijd vragen naar referenties. 3Vraag om namen en telefoonnummers van instellingen of eigenaren van panden waar het adviesbedrijf al zo'n analyse heeft uitgevoerd en neem daarmee contact op. Ook kunt u vragen of het adviesbureau een cursus heeft gevolgd voor het uitvoeren van risicoanalyses.

Kosten
De kosten van een risicoanalyse, van het maken van een beheersplan en van het treffen van maatregelen hangen uiteraard van de omstandigheden af. Onderstaande bedragen vormen slechts een richtsnoer en staan los van de kosten voor het uitvoeren van maatregelen aan de installatie zelf.

Kosten risicoanalyse
De eigenaar of exploitant/beheerder kan zelf een risicoanalyse maken als hij precies weet hoe de installatie in elkaar zit. De kosten zijn dan betrekkelijk gering. Bij uitbesteding aan een erkende installateur, een installatie-adviesbureau of het waterleidingbedrijf kunnen de kosten sterk uiteen lopen. Dit is afhankelijk van de complexiteit van de installatie. Een eenvoudige analyse start bij circa 160 euro. Bij een complexe installatie kan dit makkelijk oplopen tot een paar duizend euro.

Kosten watermonsters
Als onderdeel van de risicoanalyse kan een monster van het leidingwater door een geaccrediteerd laboratorium noodzakelijk zijn. Het nemen van een dergelijk monster kost circa 110 euro.

Kosten beheersplan en logboek
Voor het laten opstellen van een beheersplan kan een adviesbureau of het waterleidingbedrijf worden ingeschakeld. In dat geval beginnen de kosten bij circa 300 euro. Het aanleggen en bijhouden van een logboek zal tussen de 50 en 125 euro per jaar kosten.

Kosten maatregelen

De uitkomst van een gedetailleerde risicoanalyse kan aanleiding zijn om bepaalde maatregelen en de kosten daarvan tegen elkaar af te wegen. Periodieke maatregelen zoals het wekelijks doorspoelen van leidingen lijken goedkoper dan het vernieuwen van de installatie, bijvoorbeeld het vervangen van een mengwatersysteem door individuele mengkranen. Dat laatste is weliswaar veel duurder, maar betaalt zich op termijn uit.

Bron: www.vrom.nl (dossier legionella)